ΈΛΕΓΧΟΣ ΜΑΣΤΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΕΝΘΕΜΑΤΑ ΣΙΛΙΚΟΝΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΟΡΟΥ

ΈΛΕΓΧΟΣ ΜΑΣΤΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΕΝΘΕΜΑΤΑ ΣΙΛΙΚΟΝΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΟΡΟΥ

Πατήστε εδώ για να κατεβάσετε το κείμενο σε pdf

Τα ενθέματα μαστών δεν σημαίνουν ότι πρέπει να αγχώνεστε, αλλά σημαίνουν ότι ο έλεγχος πρέπει να γίνεται σωστά, από ιατρό που γνωρίζει πώς εξετάζεται ένας μαστός με ένθεμα.

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να χρειαστεί απεικονιστικός έλεγχος:

• Έλεγχος του ίδιου του μαστού, δηλαδή πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση καρκίνου μαστού.
• Έλεγχος του ενθέματος, δηλαδή αν υπάρχει ρήξη, διαρροή, καψική σύσπαση ή άλλη επιπλοκή.

Αυτοί οι δύο έλεγχοι δεν είναι πάντα ίδιοι και δεν αντικαθιστά ο ένας τον άλλο.

Ποιες εξετάσεις χρησιμοποιούνται;

1. Υπερηχογράφημα μαστών

Το υπερηχογράφημα είναι συχνά η πρώτη εξέταση σε νεότερες γυναίκες, σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς ή όταν υπάρχει κάποιο ψηλαφητό ογκίδιο, πόνος ή αλλαγή στο μαστό.

Μπορεί να ελέγξει:

• τον μαζικό αδένα,
• κύστεις ή ινοαδενώματα,
• ύποπτα μορφώματα,
• λεμφαδένες μασχάλης,
• συλλογή υγρού γύρω από το ένθεμα,
• σημεία πιθανής ρήξης ενθέματος,

Δεν έχει ακτινοβολία και μπορεί να επαναλαμβάνεται με ασφάλεια.

2. Μαστογραφία / Τομοσύνθεση

Η μαστογραφία παραμένει βασική εξέταση για τον προληπτικό έλεγχο καρκίνου μαστού, ιδίως μετά τα 40 έτη.

Σε γυναίκες με ενθέματα πρέπει να γίνεται σε κέντρο που γνωρίζει την ειδική τεχνική λήψης, συχνά γνωστή ως τεχνική Eklund ή implant displacement views. Με αυτή την τεχνική το ένθεμα μετακινείται όσο γίνεται προς τα πίσω και ο μαζικός αδένας προβάλλεται καλύτερα μπροστά, ώστε να φανεί μεγαλύτερο μέρος του φυσικού μαστού. Η βρετανική οδηγία του NHS αναφέρει ότι η τεχνική Eklund χρησιμοποιείται επιπλέον των συνήθων λήψεων για να βελτιωθεί η απεικόνιση του μαστού σε γυναίκες με ενθέματα.

Η μαστογραφία με ενθέματα χρειάζεται προσοχή, αλλά δεν πρέπει να αποφεύγεται όταν υπάρχει ένδειξη. Πριν την εξέταση πρέπει πάντα να ενημερώνετε το ακτινολογικό κέντρο ότι έχετε ενθέματα.

3. Μαγνητική τομογραφία μαστών (MRI)

Η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιείται σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις:

Α. MRI για έλεγχο ενθέματος

Συνήθως γίνεται χωρίς σκιαγραφικό όταν θέλουμε να ελέγξουμε αν υπάρχει ρήξη ενθέματος σιλικόνης.

Για ασυμπτωματικές γυναίκες με ενθέματα σιλικόνης, οι οδηγίες που αναφέρονται από FDA/ACR προτείνουν αρχικό έλεγχο με υπερηχογράφημα ή MRI στα 5–6 χρόνια μετά την τοποθέτηση και μετά επανάληψη κάθε 2–3 χρόνια.

Β. MRI για έλεγχο καρκίνου μαστού

Αυτή είναι διαφορετική εξέταση και γίνεται συνήθως με σκιαγραφικό. Δεν τη χρειάζονται όλες οι γυναίκες με ενθέματα. Συνήθως προτείνεται σε γυναίκες υψηλού κινδύνου, για παράδειγμα με γνωστή παθογόνο μετάλλαξη BRCA1/BRCA2 ή πολύ ισχυρό οικογενειακό ιστορικό.

Έλεγχος ανά ηλικία

Ο παρακάτω πίνακας αφορά κυρίως γυναίκες χωρίς γνωστή μετάλλαξη και χωρίς προσωπικό ιστορικό καρκίνου μαστού. Σε γυναίκες υψηλού κινδύνου, το πρόγραμμα εξατομικεύεται.

Ηλικία	Προληπτικός έλεγχος μαστού	Έλεγχος ενθέματος
Κάτω των 30 ετών	Συνήθως δεν γίνεται προληπτική μαστογραφία. Γίνεται κλινική εξέταση και υπερηχογράφημα εάν υπάρχει σύμπτωμα ή εύρημα.	Αν το ένθεμα είναι σιλικόνης, δεν χρειάζεται απαραίτητα έλεγχος από την πρώτη χρονιά, εκτός αν υπάρχουν συμπτώματα. Πρώτος έλεγχος ακεραιότητας συνήθως στα 5–6 χρόνια μετά την επέμβαση.
30–39 ετών	Ετήσια ή περιοδική κλινική εξέταση. Υπερηχογράφημα όταν υπάρχει ψηλαφητό εύρημα, πόνος, ασυμμετρία, έκκριμα θηλής ή οικογενειακό ιστορικό. Μαστογραφία μόνο εάν υπάρχει ένδειξη.	Για ενθέματα σιλικόνης: υπερηχογράφημα ή MRI στα 5–6 χρόνια από την τοποθέτηση και μετά κάθε 2–3 χρόνια. Για ενθέματα φυσιολογικού ορού: συνήθως δεν απαιτείται τακτική απεικόνιση αν δεν υπάρχουν συμπτώματα.
40–44 ετών	Μπορεί να ξεκινήσει προληπτική μαστογραφία, ανάλογα με τον ατομικό κίνδυνο και τη συζήτηση με τον ιατρό. Η American Cancer Society αναφέρει ότι οι γυναίκες 40–44 ετών έχουν επιλογή να ξεκινήσουν ετήσια μαστογραφία, ενώ το ACOG συνιστά έναρξη screening από τα 40 έτη με ετήσια ή ανά διετία μαστογραφία.	Συνεχίζεται ο περιοδικός έλεγχος ακεραιότητας ενθεμάτων, ιδίως αν είναι σιλικόνης και έχουν περάσει πάνω από 5–6 χρόνια από την τοποθέτηση.
45–54 ετών	Συνήθως ετήσια μαστογραφία. Η American Cancer Society συνιστά ετήσια μαστογραφία στις γυναίκες 45–54 ετών. Σε γυναίκες με ενθέματα χρειάζεται τεχνική κατάλληλη για ενθέματα.	Υπερηχογράφημα ή MRI για ακεραιότητα ενθέματος κάθε 2–3 χρόνια, εφόσον πρόκειται για ενθέματα σιλικόνης.
55 ετών και άνω	Μαστογραφία κάθε 1–2 χρόνια, ανάλογα με τον κίνδυνο, την πυκνότητα μαστών, το ιστορικό και τη σύσταση του ιατρού. Η ACS αναφέρει ότι μετά τα 55 έτη οι γυναίκες μπορούν να συνεχίσουν ετησίως ή να μεταβούν σε έλεγχο ανά διετία.	Συνεχίζεται ο έλεγχος των ενθεμάτων σιλικόνης κάθε 2–3 χρόνια ή νωρίτερα αν εμφανιστούν συμπτώματα.

Τι πρέπει να κάνω αν έχω ογκίδιο, πόνο ή αλλαγή στο μαστό;

Σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και αν η γυναίκα είναι κάτω των 40 ετών, χρειάζεται άμεση εκτίμηση αν εμφανιστεί:

• νέο ψηλαφητό ογκίδιο,
• αλλαγή στο σχήμα ή στο μέγεθος του μαστού,
• ξαφνική ασυμμετρία,
• πόνος που επιμένει,
• σκληρία ή παραμόρφωση του μαστού,
• ερυθρότητα ή οίδημα,
• έκκριμα από τη θηλή, ιδίως αιματηρό,
• εισολκή θηλής ή δέρματος,
• διόγκωση λεμφαδένων στη μασχάλη,
• υγρό γύρω από το ένθεμα,
• αίσθημα ότι το ένθεμα άλλαξε θέση ή σχήμα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν περιμένουμε τον επόμενο ετήσιο έλεγχο. Γίνεται άμεσα κλινική εξέταση και συνήθως υπερηχογράφημα μαστών/μασχαλών. Ανάλογα με το εύρημα μπορεί να χρειαστεί διαγνωστική μαστογραφία, MRI ή βιοψία. Το ACR αναφέρει ότι όταν υπάρχει υποψία ρήξης ενθέματος σιλικόνης, υπερηχογράφημα ή MRI χωρίς σκιαγραφικό είναι συνήθως κατάλληλες εξετάσεις.

Διαφέρει ο έλεγχος ανάλογα με το είδος του ενθέματος;

Ενθέματα σιλικόνης

Τα ενθέματα σιλικόνης μπορεί σπάνια να παρουσιάσουν «σιωπηλή ρήξη», δηλαδή ρήξη χωρίς εμφανή συμπτώματα. Για τον λόγο αυτό προτείνεται περιοδικός απεικονιστικός έλεγχος ακεραιότητας.

Γενικός κανόνας:

• πρώτος έλεγχος με υπερηχογράφημα ή MRI στα 5–6 χρόνια μετά την τοποθέτηση,
• επανάληψη κάθε 2 χρόνια,
• νωρίτερα αν εμφανιστούν συμπτώματα.

Ενθέματα φυσιολογικού ορού

Όταν ένα ένθεμα φυσιολογικού ορού ραγεί, συνήθως γίνεται πιο εμφανές, γιατί ο μαστός χάνει όγκο ή αλλάζει σχήμα. Σε ασυμπτωματικές γυναίκες με ενθέματα φυσιολογικού ορού, το ACR αναφέρει ότι συνήθως δεν συνιστάται απεικονιστικός έλεγχος μόνο για το ένθεμα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ο συνήθης έλεγχος για καρκίνο μαστού ανάλογα με την ηλικία και τον κίνδυνο.

Χρειάζεται μαστογραφία αν έχω ενθέματα;

Ναι, όταν έχετε ηλικία ή κλινική ένδειξη για μαστογραφία. Τα ενθέματα δεν αποτελούν λόγο να παραλείπεται η μαστογραφία.

Πρέπει όμως:

• να ενημερώνετε πάντα το ακτινολογικό κέντρο ότι έχετε ενθέματα,
• να γίνεται η εξέταση σε κέντρο με εμπειρία,
• να χρησιμοποιούνται ειδικές λήψεις για ενθέματα, όπως η τεχνική Eklund,
• να γνωρίζετε ότι τα ενθέματα μπορεί να μειώσουν την ορατότητα μέρους του μαστού, γι’ αυτό συχνά χρειάζονται περισσότερες λήψεις ή συμπληρωματικό υπερηχογράφημα.

Πότε χρειάζεται μαγνητική τομογραφία;

Η MRI δεν είναι εξέταση ρουτίνας για όλες τις γυναίκες με ενθέματα. Χρειάζεται κυρίως:

• για έλεγχο πιθανής ρήξης ενθέματος σιλικόνης,
• όταν το υπερηχογράφημα είναι ασαφές,
• όταν υπάρχει έντονη κλινική υποψία παρά το φυσιολογικό υπερηχογράφημα,
• όταν η γυναίκα είναι υψηλού κινδύνου για καρκίνο μαστού,
• σε ειδικές περιπτώσεις μετά από σύσταση μαστολόγου ή ακτινολόγου μαστού.

Σημαντικό:
MRI χωρίς σκιαγραφικό γίνεται συνήθως για τον έλεγχο του ενθέματος.
MRI με σκιαγραφικό γίνεται όταν ο στόχος είναι ο έλεγχος του μαζικού αδένα για πιθανή κακοήθεια ή screening υψηλού κινδύνου.

Πότε πρέπει να με ενημερώσετε;

Επικοινωνήστε άμεσα αν παρατηρήσετε:

• νέο ογκίδιο,
• επίμονη διόγκωση ή πόνο,
• ξαφνική αλλαγή στο σχήμα του μαστού,
• ερυθρότητα ή θερμότητα,
• έκκριμα από τη θηλή,
• διόγκωση στη μασχάλη,
• υγρό γύρω από το ένθεμα,
• έντονη σκληρία ή παραμόρφωση,
• ανεξήγητη ασυμμετρία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται αν παρουσιαστεί καθυστερημένο πρήξιμο του μαστού, υγρό γύρω από το ένθεμα ή μάζα χρόνια μετά την τοποθέτηση. Σε τέτοια περίπτωση χρειάζεται υπερηχογράφημα και εξειδικευμένη εκτίμηση, μεταξύ άλλων και για σπάνιες επιπλοκές που σχετίζονται με ενθέματα, όπως το BIA-ALCL. Το ACR αναφέρει ότι σε υποψία implant-associated anaplastic large cell lymphoma, το υπερηχογράφημα είναι συνήθως κατάλληλη αρχική εξέταση.

Πρακτικό πρόγραμμα παρακολούθησης

Αν είστε κάτω των 40 ετών

Συνήθως:

• αυτοπαρατήρηση μαστών,
• κλινική εξέταση από ιατρό,
• υπερηχογράφημα αν υπάρχει σύμπτωμα, εύρημα ή οικογενειακό ιστορικό,
• όχι μαστογραφία ρουτίνας, εκτός αν υπάρχει ένδειξη,
• αν έχετε ενθέματα σιλικόνης: έλεγχος ακεραιότητας με υπερηχογράφημα ή MRI στα 5–6 χρόνια μετά την τοποθέτηση και μετά κάθε 2 χρόνια.

Αν είστε 40–44 ετών

Συζητήστε με τον γιατρό σας την έναρξη προληπτικής μαστογραφίας. Σε γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό, πυκνούς μαστούς ή άλλους παράγοντες κινδύνου, ο έλεγχος μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα ή να είναι πιο συχνός.

Αν είστε 45–54 ετών

Συνήθως:

• μαστογραφία κάθε χρόνο,
• υπερηχογράφημα συμπληρωματικά αν υπάρχουν πυκνοί μαστοί, ενθέματα, εύρημα ή σύσταση του ακτινολόγου,
• έλεγχος ενθεμάτων σιλικόνης κάθε 2 χρόνια.

Αν είστε 55 ετών και άνω

Συνήθως:

• μαστογραφία κάθε 1–2 χρόνια,
• εξατομίκευση ανάλογα με το ιστορικό, την υγεία και το προσδόκιμο επιβίωσης,
• συνέχιση ελέγχου ενθεμάτων, ιδίως αν είναι παλαιά ή σιλικόνης.

Τι πρέπει να γνωρίζει το ακτινολογικό κέντρο πριν την εξέταση;

Πριν από υπερηχογράφημα, μαστογραφία ή MRI, ενημερώστε για:

• ότι έχετε ενθέματα,
• πότε έγινε η επέμβαση,
• αν τα ενθέματα είναι σιλικόνης ή φυσιολογικού ορού,
• αν είναι πάνω ή κάτω από τον μυ,
• αν είναι λείας ή τραχείας επιφάνειας, εφόσον το γνωρίζετε,
• αν έχετε πόνο, σκληρία, ογκίδιο ή αλλαγή σχήματος,
• αν έχει προηγηθεί ρήξη, αντικατάσταση ή καψική σύσπαση,
• αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού ή ωοθηκών.

Καλό είναι να κρατάτε το έγγραφο/κάρτα των ενθεμάτων σας, όπου αναγράφεται ο τύπος και η εταιρεία του ενθέματος.

Συνοπτικά

• Τα ενθέματα δεν καταργούν τον προληπτικό έλεγχο για καρκίνο μαστού.
• Η μαστογραφία γίνεται όταν υπάρχει ηλικιακή ή κλινική ένδειξη, με ειδική τεχνική για ενθέματα.
• Το υπερηχογράφημα είναι πολύ χρήσιμο σε νεότερες γυναίκες, σε πυκνούς μαστούς και σε ψηλαφητά ευρήματα.
• Η MRI δεν είναι για όλες τις γυναίκες, αλλά είναι πολύ χρήσιμη για έλεγχο ρήξης ενθεμάτων σιλικόνης ή για γυναίκες υψηλού κινδύνου.
• Για ενθέματα σιλικόνης, ο έλεγχος ακεραιότητας προτείνεται στα 5–6 χρόνια από την τοποθέτηση και μετά κάθε 2 χρόνια.
• Οποιοδήποτε νέο ογκίδιο ή αλλαγή στον μαστό χρειάζεται άμεση εκτίμηση, ανεξάρτητα από την ηλικία.